Begrippenlijst voor de slimme
fabriek & werkvloer
In de maakindustrie kom je steeds vaker termen tegen over Smart Industry, digitalisering en datagedreven produceren. Maar wat betekenen die begrippen precies?
In deze begrippenlijst vind je heldere uitleg van veelgebruikte termen. Van machinedata en OEE tot Unified Namespace en Value Stream Mapping.
A
acatech Industrie 4.0 Maturity Index
Een internationaal erkend volwassenheidsmodel dat zes opeenvolgende ontwikkelstadia beschrijft om de digitale transformatie van een (productie)organisatie in kaart te brengen.
Het model beschrijft zes ontwikkelstadia die laten zien hoe organisaties zich kunnen ontwikkelen: van losse digitale systemen (Computerisation) en verbonden systemen (Connectivity) naar real-time inzicht (Visibility), begrijpen van oorzaken (Transparency), voorspellen van scenario’s (Predictive Capacity) en het uiteindelijk automatisch aanpassen van processen (Adaptability).
Meer weten? acatech Industrie 4.0 Maturity Index vereenvoudigd
AI (Artificial Intelligence)
AI staat voor Artificial Intelligence, oftewel kunstmatige intelligentie. Het is technologie waarmee computersystemen taken uitvoeren waarvoor normaal gesproken menselijke intelligentie nodig is. Denk aan het herkennen van patronen, analyseren van gegevens, doen van voorspellingen of begrijpen van taal.
AI kan bijvoorbeeld helpen om afwijkingen in machinegegevens te herkennen, onderhoud te voorspellen of productieplanningen te ondersteunen. De kwaliteit en beschikbaarheid van de gegevens zijn daarbij belangrijk.
Meer weten? Werk jij al met AI?
B
Beschikbaarheid
Het percentage van de geplande productietijd waarin een machine daadwerkelijk draait. Stilstand tijdens de geplande productietijd verlaagt de beschikbaarheid.
Meer weten? 5 KPI’s die je productie sturen – met data uit je machines
Bezettingsgraad
De bezettingsgraad is het percentage van de beschikbare capaciteit dat daadwerkelijk wordt benut. In een fabriek of productieomgeving kan dit gaan over de inzet van machines (machinetijd), de beschikbaarheid van personeel (gewerkte productie-uren) of de benutting van werkplekken. Een hoge bezettingsgraad geeft aan dat capaciteit en middelen optimaal worden ingezet en dat er weinig sprake is van stilstand of onbenut potentieel.
Meer weten? 5 KPI’s die je productie sturen – met data uit je machines
C
CNC (Computer Numerical Control)
De techniek waarbij machines, zoals frees- en draaimachines, met behulp van een digitaal programma nauwkeurig worden aangestuurd om materialen te bewerken.
Contextdata
Contextdata zijn aanvullende gegevens die betekenis geven aan andere gegevens.
Machinedata laten bijvoorbeeld zien dát een machine stilstaat. Door die gegevens te combineren met andere productiedata, zoals een ordernummer, producttype of werkregistratie, kun je onderzoeken wat er op dat moment speelde en mogelijke oorzaken achterhalen.
Meer weten? Slimmer produceren met real-time data in je productieproces en Data-analyse in de fabriek: 6 stappen voor beginners
Cyclustijd
De totale kloktijd die verstrijkt vanaf het moment dat een operator of machine aan een specifieke processtap begint, totdat het product volledig klaarstaat voor de volgende stap (inclusief alle handelingen die daarbij horen).
Door de cyclustijd per stap feitelijk te meten (in plaats van alleen uit te gaan van theoretische planningstijden), breng je de werkelijke tijd per processtap en verschillen tussen processtappen in kaart.
Meer weten? Value Stream Mapping: waar blijft de tijd in je productieproces? , 5 KPI’s die je productie sturen – met data uit je machines
D
Data-analyse
Het proces van gegevens verzamelen, ordenen, visualiseren en interpreteren om waardevolle inzichten te krijgen en gefundeerde beslissingen te nemen.
Je analyseert bijvoorbeeld machinegegevens om te ontdekken wanneer een machine stilstaat, hoe cyclustijden verschillen of waar productieprocessen achterblijven bij de planning.
Meer weten? Data-analyse in de fabriek: 6 stappen voor beginners
Datacultuur (of datagedreven cultuur)
De gedeelde manier van werken binnen een organisatie waarbij keuzes en verbeteringen worden gebaseerd op feiten en data, in plaats van op aannames of onderbuikgevoel.
Een gezonde datacultuur is gebaseerd op vertrouwen. Data wordt op de werkvloer niet gebruikt om mensen te controleren of af te rekenen, maar om samen processen te begrijpen, verstoringen op te lossen en vakmanschap te versterken.
Meer weten? Mensgericht werken met data: transparantie zonder controlecultuur
Datagedreven werken
Datagedreven werken betekent dat je gegevens en inzichten gebruikt bij het nemen van beslissingen. Je baseert keuzes dus niet alleen op ervaring, aannames of gevoel, maar neemt ook beschikbare data mee.
Je gebruikt bijvoorbeeld machinegegevens en dashboards om te bepalen waar productiecapaciteit verloren gaat of waar je moet bijsturen. Het gaat er niet alleen om dat je data verzamelt, maar vooral dat je de inzichten gebruikt om samen verbeteringen door te voeren.
Meer weten? Slimmer produceren met real-time data in je productieproces
Datakwaliteit
Datakwaliteit geeft aan hoe betrouwbaar en bruikbaar gegevens zijn. Goede data zijn bijvoorbeeld juist, volledig, actueel en op een consistente manier vastgelegd. Welke eigenschappen het belangrijkst zijn, hangt af van waarvoor je de gegevens gebruikt.
Als een machine een verkeerde status doorgeeft of productiegegevens ontbreken, kunnen analyses en beslissingen onjuist zijn. Daarom is het belangrijk om te controleren of de gegevens die je gebruikt kloppen en voldoende informatie bevatten.
Meer weten? Het blog Werk jij al met AI? vertelt je meer over het belang van een goede datakwaliteit.
Digital Shadow (digitale schaduw)
Een continue, actuele digitale afspiegeling van wat er op een specifiek moment daadwerkelijk gebeurt binnen een fysiek productieproces, waarbij gegevens automatisch van de fysieke naar de digitale omgeving worden doorgegeven.
Waar een Digital Twin ook complexe simulaties en bidirectionele aansturing kan omvatten, richt een Digital Shadow zich op het real-time verzamelen en visualiseren van relevante fabrieksdata (zoals machinedata, ordervoortgang en stilstand), zodat je direct ziet wat er op de werkvloer gebeurt.
Meer weten? acatech Industrie 4.0 Maturity Index vereenvoudigd
Digital Twin (digitale tweeling)
Een digitale representatie van een fysieke machine, productielijn of productieproces, die gekoppeld kan zijn aan gegevens uit de werkelijke situatie.
Je kunt een digitale tweeling gebruiken om de actuele situatie te volgen, gedrag te analyseren en mogelijke aanpassingen of scenario’s te simuleren voordat je deze in de fabriek doorvoert.
Digitale volwassenheid
Digitale volwassenheid geeft aan hoever een organisatie is met digitalisering. Daarbij gaat het niet alleen om de technologie die je gebruikt, maar ook om de beschikbaarheid en uitwisseling van gegevens en de manier waarop de organisatie daarmee werkt.
Een productiebedrijf dat vooral handmatig registreert, staat op een ander punt in de digitale ontwikkeling dan een bedrijf waarin machines en systemen gegevens uitwisselen en medewerkers die informatie gebruiken om processen bij te sturen.
Meer weten? acatech Industrie 4.0 Maturity Index vereenvoudigd
Digitalisering
Het omzetten van analoge (fysieke) informatie naar een digitale vorm en het integreren van digitale technologieën in processen om de manier waarop we werken te verbeteren. Dit splitsen we op in:
Informatie digitaliseren: Dit is de pure technische omzetting van analoog naar digitaal, zoals het scannen van een papieren tekening naar een PDF-bestand of werkbon naar een bestand.
Processen digitaliseren: Dit is het gebruik van die digitale data en technologieën om de bestaande manieren van werken te veranderen en efficiënter te maken. Bijvoorbeeld: Het vervangen van papieren monteursbonnen en urenbriefjes door een digitaal systeem waarin opdrachten direct doorrollen naar de juiste afdeling en de status automatisch wordt bijgewerkt.
Meer weten? Wat is Smart Industry? Heldere uitleg voor MKB-productiebedrijven, Digitalisering & automatisering: verschil en verband en Digitaliseren & automatiseren MKB-productie: waar begin je?
E
Energie-efficiëntie
De verhouding tussen de hoeveelheid energie die wordt verbruikt en de hoeveelheid producten of output die daarmee wordt gerealiseerd.
Door het energieverbruik af te zetten tegen de geproduceerde aantallen, krijg je inzicht in hoeveel energie nodig is om een product te maken. Zo kun je machines, processen of productieperioden met elkaar vergelijken.
Meer weten? Winstlekken in je productie opsporen met machinedata
Energieverbruik
De hoeveelheid energie (uitgedrukt in kWh) die een machine, productielijn of productiebedrijf verbruikt tijdens productie, standby en opwarmfases.
Door het energieverbruik van machines te monitoren en te koppelen aan machinedata en productietijden, krijg je inzicht in waar en wanneer energie wordt verbruikt en waar mogelijk energie wordt verspild.
Meer weten? Winstlekken in je productie opsporen met machinedata
ERP (Enterprise Resource Planning)
Een centraal softwaresysteem waarin de administratieve en operationele bedrijfsprocessen (zoals orders, voorraad, inkoop en financiën) worden beheerd.
Event-driven architectuur (push-principe)
Bij een event-driven architectuur wisselen systemen berichten uit op basis van gebeurtenissen (events). In tegenstelling tot het traditionele request-response principe, waarbij systemen steeds actief moeten vragen om updates, sturen systemen bij een event-driven architectuur informatie direct uit zodra er iets verandert. Deze architectuur bouwt op drie vaste lagen:
- Dataproducers: De bronnen die gebeurtenissen genereren, zoals machines, sensoren of het ERP.
- Broker: De messaging-laag die de berichten centraal verwerkt en distribueert.
- Subscribers: De toepassingen of systemen die zich geabonneerd hebben op de data en een gebeurtenis direct en automatisch ontvangen, zoals dashboards of het MES.
Wanneer een productieorder op een machine wordt gestart, stuurt de machine dat event direct uit via de broker. Het geabonneerde ERP-systeem past de orderstatus direct aan naar ‘In productie’, de planningstool herberekent de dagplanning op basis van de werkelijke starttijd en het dashboard toont live de actuele voortgang. Dit gebeurt automatisch als de betreffende koppelingen en verwerkingen daarvoor zijn ingericht.
Meer weten? Wat is een Unified Namespace (UNS) en event-driven architectuur? en UNS en event-driven architectuur: de praktijk in jouw fabriek
F
Fieldlab (Smart Industry Fieldlab)
Een praktijklocatie waar MKB-bedrijven, kennisinstellingen en technologieleveranciers samenkomen om laagdrempelig te experimenteren en testen met Smart Industry-oplossingen, zoals IoT, robotica of data-analyse.
Je kunt er laagdrempelig kijken hoe slimme productietechnieken in de praktijk werken voordat je zelf investeert.
Meer weten? De eerste stappen naar slimmer werken met Smart Industry
G
Gemba Walk
Gemba is een Japans woord dat je kunt vertalen als ‘de plek waar het gebeurt’. Een Gemba Walk is een manier om een proces beter te begrijpen door zelf naar de werkplek te gaan, te kijken, te luisteren en vragen te stellen.
In plaats van te vertrouwen op papier of theoretische schema’s, loop je fysiek mee met bijvoorbeeld een productieorder. Je kijkt niet alleen naar de belangrijkste processtappen, maar juist ook naar alle activiteiten en omstandigheden eromheen en stelt open vragen aan medewerkers vanuit het principe ‘Go see, ask why, show respect’.
Meer weten? Gemba Walk: loop mee, kijk, luister en begrijp wat er écht gebeurt op de werkvloer en Eerst begrijpen, dan verbeteren: zo breng je jouw productieproces in kaart
Generatieve AI
Een vorm van kunstmatige intelligentie (zoals ChatGPT of Google Gemini) die op basis van opdrachten in natuurlijke taal je kan helpen bij bijvoorbeeld het beantwoorden van vragen, het samenvatten van documenten, het analyseren van beschikbare informatie of het toegankelijk maken van kennis voor medewerkers.
Medewerkers kunnen in gewone taal vragen stellen over een dataset, complexe storingsrapporten laten samenvatten, of protocollen en werkinstructies snel laten omzetten in gestructureerde handleidingen.
Meer weten? Werk jij al met AI?
H
High Mix / Low Volume
Een productieomgeving waarin een grote variëteit aan verschillende producten wordt gemaakt (High Mix), maar elk product in kleine aantallen of zelfs per stuk wordt geproduceerd (Low Volume), vaak op maat voor de klant.
Dit vraagt maximale flexibiliteit van mensen en machines, omdat er continu gewisseld en omgesteld moet worden. Real-time inzicht en data laten zien waar onnodige tijd verloren gaat tijdens die vele productwissels.
Historian
Een gespecialiseerde tijdreeksdatabase die meetwaarden met bijbehorende tijdstempels over langere tijd opslaat, zodat je ze later kunt terugzoeken en analyseren.
Een historian kan bijvoorbeeld historische machinegegevens opslaan. Daarmee kun je terugkijken naar eerdere storingen, machineprestaties of veranderingen in het productieproces.
Meer weten? Wat is een Unified Namespace (UNS) en event-driven architectuur? en UNS en event-driven architectuur: de praktijk in jouw fabriek
I
Industrie 4.0
Industrie 4.0 verwijst naar de vierde industriële revolutie. Digitale technologie, automatisering en verbonden systemen spelen daarin een belangrijke rol. Machines, systemen en processen kunnen gegevens uitwisselen en op basis daarvan beter samenwerken.
Denk aan machines die automatisch productiedata doorgeven, systemen die informatie met elkaar delen en dashboards waarmee je de prestaties van je productie kunt volgen.
Meer weten? Wat is Smart Industry? Heldere uitleg voor MKB-productiebedrijven
Informatiestromen (horizontaal en verticaal)
De beweging en uitwisseling van gegevens binnen en tussen bedrijven. Bij horizontale integratie worden gegevens uitgewisseld tussen verschillende processen, afdelingen of bedrijven. Bij verticale integratie worden systemen op verschillende niveaus binnen een bedrijf met elkaar verbonden, bijvoorbeeld machines, MES en ERP.
Om processen te verbeteren, kijk je niet alleen naar de fysieke handelingen, maar breng je ook in kaart hoe informatie zich verplaatst en waar overdrachten, vertragingen of ontbrekende informatie ontstaan.
Meer weten? Eerst begrijpen, dan verbeteren: zo breng je jouw productieproces in kaart
IIoT (Industrial Internet of Things)
IIoT staat voor Industrial Internet of Things. Het verwijst naar industriële apparaten, machines en sensoren die via een netwerk gegevens verzamelen en uitwisselen. Deze gegevens worden beschikbaar gemaakt voor andere systemen en softwareplatforms om productieprocessen te monitoren, te analyseren en te optimaliseren.
IoT (Internet of Things)
IoT staat voor Internet of Things. Het is de overkoepelende term voor alledaagse apparaten en sensoren die via een netwerk hun status of gegevens delen met jou of met een ander systeem. Denk aan toepassingen zoals de slimme meter in de meterkast, een wasmachine die via een app laat weten dat het programma klaar is, of een auto waarvan je op afstand de accustatus controleert.
IoT-box
Een IoT-box is een apparaat waarmee je gegevens of signalen uit machines kunt verzamelen en doorgeven aan een digitaal systeem. De IoT-box kan worden gebruikt om data uit oudere machines, die zelf geen moderne digitale koppeling hebben, te ontsluiten.
Een IoT-box kan bijvoorbeeld signalen opvangen via een relais, voetpedaal of aansluiting op de machine. Zo kun je informatie verzamelen over de status of activiteit van een machine.
Meer weten? Onze aanpak: real-time stuurinformatie voor jouw productie
ISA-95
Een internationale standaard die een model biedt voor de integratie en informatie-uitwisseling tussen bedrijfsprocessen (zoals ERP) en productieprocessen op de fabrieksvloer (zoals MES en machinebesturing). De standaard beschrijft onder andere verschillende niveaus en de informatie die tussen deze niveaus wordt uitgewisseld.
K
Ketenintegratie
Het digitaal verbinden van jouw productie- en planningssystemen met die van leveranciers en klanten.
Hierdoor ontstaat meer inzicht in de keten. Veranderingen in klantvraag of vertragingen bij leveranciers worden direct zichtbaar, zodat je de eigen productie en materiaalstroom flexibel kunt aanpassen.
KPI (Key Performance Indicator)
Een KPI is een meetbare prestatie-indicator waarmee je volgt hoe goed je presteert ten opzichte van een vooraf bepaald doel. Een KPI helpt je om te beoordelen of je de gewenste resultaten behaalt.
Voorbeelden zijn machinebeschikbaarheid, cyclustijd, productiesnelheid en OEE. Met deze indicatoren kun je volgen hoe je productie presteert en waar bijsturing nodig is.
Meer weten? 5 KPI’s die je productie sturen – met data uit je machines
L
Legacy machines
Legacy machines zijn oudere machines of installaties die nog in gebruik zijn, maar gebaseerd zijn op oudere technologie. Ze beschikken niet altijd over moderne digitale communicatiemogelijkheden of open communicatieprotocollen.
Ook oudere machines kunnen waardevolle gegevens opleveren. Met aanvullende apparatuur, zoals een IoT-box, kun je beschikbare signalen uit deze machines verzamelen en gebruiken voor meer inzicht in je productie.
Meer weten? Onze aanpak: real-time stuurinformatie voor jouw productie
M
Machinebezetting
Machinebezetting is het deel van de beschikbare machinetijd dat daadwerkelijk wordt gebruikt voor productie, uitgedrukt in een percentage (de bezettingsgraad).
Door de machinebezetting te volgen, zie je hoeveel van de beschikbare capaciteit wordt benut en waar ruimte is voor extra productie.
Meer weten? 5 KPI’s die je productie sturen – met data uit je machines
Machinedata
Automatisch geregistreerde gegevens die rechtstreeks uit de machine, een installatie of sensoren komen. Denk aan de machinestatus (draait/staat stil), draaisnelheid, storingscodes, temperatuur en energieverbruik. Wanneer deze gegevens digitaal worden uitgelezen en via een netwerk beschikbaar worden gemaakt voor andere systemen, spreken we ook wel van IIoT-data (Industrial Internet of Things).
Meer weten? Winstlekken in je productie opsporen met machinedata en Data-analyse in de fabriek: 6 stappen voor beginners
Machine learning
Machine learning is een onderdeel van AI. Computersystemen leren hierbij patronen herkennen op basis van gegevens. Ze kunnen die patronen vervolgens gebruiken om bijvoorbeeld voorspellingen te doen of gegevens te classificeren.
Een toepassing kan zijn dat een systeem op basis van historische machinegegevens leert welke patronen vaak voorafgaan aan een storing. Daarmee kan het helpen om mogelijke problemen eerder te signaleren.
Meer weten? Werk jij al met AI?
MES (Manufacturing Execution System)
Een operationeel informatiesysteem dat productieprocessen op de werkvloer ondersteunt, bewaakt en aanstuurt. Waar het ERP-systeem onder andere de administratie en bedrijfsplanning regelt, vertaalt het MES deze naar concrete opdrachten voor de fabriek.
Afhankelijk van de inrichting kan een MES werkorders verdelen, de voortgang van productie volgen, materiaal- en lotnummers registreren, kwaliteitsgegevens vastleggen en productieprestaties zoals OEE inzichtelijk maken.
Microstops
Zeer korte, vaak onopgemerkte stilstanden van een machine die elk enkele seconden tot minuten duren.
Op zichzelf lijken microstops onschuldig en worden ze op de werkvloer vaak afgedaan als “dat hoort erbij”. Maar opgeteld kunnen deze kleine stops oplopen tot uren productieverlies per week. Met real-time machinedata en OEE-metingen kun je deze verborgen productieverliezen inzichtelijk maken.
Meer weten? Stille winstlekken in je productie: 8 oorzaken die je geld kosten
MQTT (Message Queue Telemetry Transport)
MQTT is een lichtgewicht communicatieprotocol waarmee apparaten en softwaresystemen berichten met elkaar kunnen uitwisselen volgens het publish/subscribe-principe. Een verzendend systeem publiceert een bericht. Andere systemen kunnen zich abonneren op berichten die voor hen relevant zijn.
Een machine of sensor kan bijvoorbeeld via MQTT gegevens publiceren. Een dashboard of ander systeem dat zich op die gegevens heeft geabonneerd, kan de berichten ontvangen. Vaak wordt hiervoor een MQTT-broker gebruikt.
O
OEE (Overall Equipment Effectiveness)
OEE staat voor Overall Equipment Effectiveness. Het is een prestatie-indicator die laat zien hoe effectief een machine of productielijn wordt benut tijdens de geplande productietijd. De score combineert drie factoren: beschikbaarheid, prestatie en kwaliteit. Zo zie je welk deel van de geplande productietijd daadwerkelijk wordt benut om producten te maken, op de bedoelde snelheid en met de juiste kwaliteit.
Met OEE krijg je inzicht in verliezen door stilstand, een lagere productiesnelheid en afgekeurde producten. Zo kun je beter bepalen waar verbeterkansen liggen.
Meer weten? 5 KPI’s die je productie sturen – met data uit je machines
OPC UA (Open Platform Communications Unified Architecture)
OPC UA is een open industriële standaard voor veilige en betrouwbare gegevensuitwisseling tussen apparaten en softwaresystemen. De standaard beschrijft niet alleen hoe gegevens worden uitgewisseld, maar ook hoe informatie kan worden gestructureerd en wat de betekenis ervan is.
Een machine kan via OPC UA gegevens beschikbaar stellen aan andere systemen, bijvoorbeeld aan een productiedashboard.
Meer weten? Onze aanpak: real-time stuurinformatie voor jouw productie
Open protocollen
Vrij toegankelijke en openbaar gedocumenteerde communicatiestandaarden (zoals OPC UA of MQTT) die het mogelijk maken dat apparaten en software van verschillende fabrikanten data met elkaar uitwisselen.
Met open protocollen verklein je de afhankelijkheid van één specifiek machinemerk of softwarepakket (vendor lock-in). Ze maken het eenvoudiger om systemen en machines van verschillende fabrikanten met elkaar te verbinden. Of daarvoor aanvullende apparatuur, configuratie of maatwerk nodig is, hangt af van de beschikbare aansluitingen en ondersteuning.
Meer weten? Wat is Smart Industry? Heldere uitleg voor MKB-productiebedrijven en Onze aanpak: real-time stuurinformatie voor jouw productie
P
Point-to-point koppelingen
Een directe verbinding tussen twee specifieke systemen of machines.
Meer weten? Wat is een Unified Namespace (UNS) en event-driven architectuur? en UNS en event-driven architectuur: de praktijk in jouw fabriek
Predictive Maintenance (voorspellend onderhoud)
Een onderhoudsstrategie waarbij je actuele en historische machinedata (zoals trillingen, temperatuur of draaiuren) analyseert om patronen te herkennen die kunnen wijzen op een naderende storing of slijtage.
In plaats van onderhoud pas uit te voeren bij of na een storing (reactief) of op vaste kalendermomenten (preventief), kun je onderhoud afstemmen op de verwachte conditie van een machine of onderdeel. Dit kan ongeplande stilstand verminderen en voorkomen dat onderdelen onnodig vroeg worden vervangen.
Meer weten? Werk jij al met AI?
Prestatie (of prestatiegraad)
De verhouding tussen de werkelijke productiesnelheid en de ideale productiesnelheid van een machine. Hiermee zie je of een machine langzamer draait dan onder ideale omstandigheden mogelijk is.
Meer weten? 5 KPI’s die je productie sturen – met data uit je machines
Productiedata
Alle gegevens over de feitelijke uitvoering en voortgang van het productieproces, zoals geproduceerde aantallen, orders, productietijden, kwaliteit en materiaalverbruik. Deze gegevens kunnen afkomstig zijn uit machines, systemen (zoals MES of ERP) en handmatige invoer door operators.
Je gebruikt productiedata bijvoorbeeld om te zien hoeveel producten zijn gemaakt, hoever een order is gevorderd, hoeveel materiaal is verbruikt en waar vertraging of kwaliteitsproblemen ontstaan.
Meer weten? Data-analyse in de fabriek: 6 stappen voor beginners
Q
Quickscan
Een korte, gestructureerde inventarisatie om snel de huidige status en het verbeterpotentieel van je productieproces in kaart te brengen.
Met een Quickscan ontdek je binnen enkele minuten waar jouw productiebedrijf staat op het gebied van digitalisering en waar mogelijke verbeterkansen liggen.
Meer weten? Quickscan | Ontdek waar jouw productie vandaag staat
R
Real-time data
Real-time data zijn gegevens die direct of vrijwel direct beschikbaar komen nadat ze zijn verzameld of veranderd. Het gaat dus om het moment waarop je gegevens beschikbaar hebt, niet om een specifiek soort gegevens. Hoe snel dat gebeurt, hangt af van de manier waarop gegevens worden verzameld en verwerkt.
Je kunt bijvoorbeeld vrijwel direct zien of een machine draait, stilstaat of een storing heeft. Daardoor kun je sneller reageren op afwijkingen en waar nodig bijsturen.
Meer weten? Slimmer produceren met real-time data in je productieproces
Request-response (pull-principe / polling)
Een communicatiemethode waarbij een systeem (client) actief gegevens opvraagt bij een databron of machine. Dit kan bijvoorbeeld op vaste tijdstippen of wanneer de informatie nodig is. Dit in tegenstelling tot een event-driven aanpak (push), waarbij een systeem zelf een bericht verstuurt zodra er iets verandert.
Meer weten? Wat is een Unified Namespace (UNS) en event-driven architectuur? en UNS en event-driven architectuur: de praktijk in jouw fabriek
Ruwe (machine)data
De directe, onbewerkte en ongefilterde datastroom zoals die uit een machine, PLC of sensor komt (bijv. een continue stroom spanningswisselingen, pulsen of ruwe plc-registers).
Ruwe data is vaak te technisch en ongestructureerd om direct op een dashboard te tonen. Voordat het stuurinformatie wordt, moet het worden opgeschoond, voorzien van eventuele context (zoals welk ordernummer of product erbij hoort) en vertaald naar bruikbare eenheden.
S
5S-methodiek
Een gestructureerde Lean-methode om de werkplek overzichtelijk, schoon, efficiënt en veilig in te richten volgens 5 stappen:
- Sorteren: onderscheid maken tussen wat nodig is en wat overbodig is.
- Schikken: de benodigde spullen een vaste, logische plek geven.
- Schoonmaken: de werkplek en apparatuur schoonmaken en controleren.
- Standaardiseren: afspraken maken om de eerste drie stappen vast te houden.
- In stand houden: de afspraken blijven volgen en controleren.
Door 5S toe te passen op de werkplek voorkom je dat medewerkers onnodig moeten zoeken naar gereedschap, mallen of tekeningen en verminder je de kans op fouten.
Meer weten? Gemba Walk: loop mee, kijk, luister en begrijp wat er écht gebeurt op de werkvloer
Scope (afbakening)
Het vooraf nauwkeurig vaststellen van de grenzen van een onderzoek, project of procesanalyse (waar begint en eindigt het te onderzoeken proces precies?).
Door de scope scherp te houden, voorkom je dat een Smart Industry-project te groot en complex wordt, waardoor je sneller resultaat ziet en makkelijker kunt bijsturen.
Meer weten? Eerst begrijpen, dan verbeteren: zo breng je jouw productieproces in kaart en Smart Industry in 7 stappen – praktisch aan de slag
Single Source of Truth (SSOT)
Single Source of Truth betekent dat verschillende systemen en gebruikers uitgaan van één afgesproken, betrouwbare bron voor bepaalde informatie. Daardoor voorkom je dat er verschillende versies van dezelfde gegevens naast elkaar bestaan.
Wanneer systemen dezelfde actuele informatie gebruiken over bijvoorbeeld een productieorder, voorkom je dat het ene systeem een andere status toont dan het andere. Dit vraagt om goede afspraken over de herkomst, betekenis en het beheer van gegevens. Een UNS in combinatie met een event-driven architectuur kan hiervoor een basis vormen.
Meer weten? Wat is een Unified Namespace (UNS) en event-driven architectuur? en UNS en event-driven architectuur: de praktijk in jouw fabriek
Smart Industry
Smart Industry gaat over het vernieuwen en verbeteren van de industrie met behulp van digitale technologie, data en slimme productiemethoden. Daarbij draait het niet alleen om technologie, maar ook om mensen, samenwerking, organisatie en nieuwe manieren van werken.
Denk aan het verzamelen van machinedata, het verbinden van systemen en het zichtbaar maken van productieprestaties. Medewerkers kunnen die informatie gebruiken om processen te verbeteren en gerichter bij te sturen.
Meer weten? Wat is Smart Industry? Heldere uitleg voor MKB-productiebedrijven, Smart Industry voor het MKB: onmisbaar en nú cruciaal, De eerste stappen naar slimmer werken met Smart Industry en Smart Industry in 7 stappen – praktisch aan de slag
Standalone machine
Een machine of werkstation dat zelfstandig functioneert en niet is geïntegreerd met andere productie- of bedrijfssystemen, zoals ERP of MES.
Een standalone machine functioneert op zichzelf. Productiegegevens en stilstanden worden bijvoorbeeld handmatig geregistreerd of zijn alleen lokaal op de machine beschikbaar, zonder automatische uitwisseling met andere bedrijfssystemen.
Stilstandregistratie
Het vastleggen en categoriseren van de specifieke redenen waarom een machine niet draait tijdens geplande productietijd.
Door stilstand niet alleen te meten maar ook te voorzien van een reden (bijv. omstellen, materiaaltekort of een mechanische storing), ontdek je de grootste winstlekken in je proces.
Stuurinformatie
Stuurinformatie is informatie die je helpt om beslissingen te nemen en een proces of organisatie gericht bij te sturen. Het is meer dan alleen data: de gegevens zijn verwerkt en gepresenteerd op een manier die helpt bij het bepalen van de juiste actie.
Een dashboard met actuele machineprestaties, stilstand en productievoortgang kan stuurinformatie opleveren. Je ziet waar afwijkingen ontstaan en kunt bepalen welke actie nodig is.
Meer weten? Slimmer produceren met real-time data in je productieproces
Swimlane-diagram
Een swimlane-diagram, ook wel banendiagram genoemd, is een visuele weergave van een proces. De activiteiten worden verdeeld over verschillende banen. Iedere baan staat voor een rol, afdeling, team, externe partij of IT-systeem.
Je kunt bijvoorbeeld laten zien welke stappen een operator, werkvoorbereider en kwaliteitsmedewerker uitvoeren bij het verwerken van een productieorder. Ook overdrachten en mogelijke wachttijden tussen de verschillende rollen worden zichtbaar.
Meer weten? Swimlane-diagram: wie doet wat en waar wordt het werk en informatie overgedragen? en Eerst begrijpen, dan verbeteren: zo breng je jouw productieproces in kaart.
T
ThingsBoard
ThingsBoard is een IoT-platform waarmee gegevens van apparaten, machines en sensoren kunnen worden verzameld, verwerkt en gevisualiseerd.
Produmize gebruikt ThingsBoard om machine- en productiedata te verwerken en inzichtelijk te maken. Denk aan dashboards, signaleringen en historische analyses.
Meer weten? Onze aanpak: real-time stuurinformatie voor jouw productie
U
Unified Namespace (UNS)
Een Unified Namespace (UNS) is een centrale, uniforme manier om gegevens binnen een productiebedrijf te organiseren en beschikbaar te maken. Je legt vast hoe gegevens worden benoemd, waar ze thuishoren en wat hun betekenis is. Zo kunnen verschillende systemen dezelfde datataal gebruiken en gegevens op dezelfde manier interpreteren.
Je kunt bijvoorbeeld een vaste hiërarchie gebruiken om gegevens te organiseren: van bedrijfsniveau en productielocatie tot productiegebied, productielijn en machine. Een dashboard, ERP-systeem of andere applicatie kan de gegevens volgens die structuur gebruiken.
Meer weten? Wat is een Unified Namespace (UNS) en event-driven architectuur? en UNS en event-driven architectuur: de praktijk in jouw fabriek
V
Value Stream Mapping (VSM)
Value Stream Mapping is een Lean-methode waarmee je een waardestroom visueel in kaart brengt. Je brengt de stappen in beeld die nodig zijn om een product van bestelling tot levering te krijgen. Daarbij kijk je naar zowel materiaal- als informatiestromen, en naar activiteiten die waarde toevoegen en activiteiten die dat niet doen.
VSM helpt je om de materiaal- en informatiestromen en de bijbehorende proces- en wachttijden inzichtelijk te maken. Zo zie je hoe de bewerkingstijd zich verhoudt tot de totale doorlooptijd en waar mogelijke verspillingen en knelpunten zitten.
- Current State (Huidige situatie): Het eerlijk en feitelijk vastleggen van hoe de waardestroom nú verloopt, inclusief wachttijden, insteltijden en tussenvoorraden.
- Future State (Toekomstige situatie): Het ontworpen, geoptimaliseerde procesontwerp waarin verbeteringen zijn uitgewerkt om verspillingen en knelpunten te verminderen of weg te nemen.
Meer weten? Value Stream Mapping: waar blijft de tijd in je productieproces? en Eerst begrijpen, dan verbeteren: zo breng je jouw productieproces in kaart
Visualisatie (Datavisualisatie)
Het zichtbaar en begrijpelijk maken van gegevens, bijvoorbeeld in grafieken, tabellen, via live meters, kleuren of dashboards. Hierdoor kun je informatie overzichtelijk presenteren en patronen of afwijkingen herkennen.
Een dashboard kan bijvoorbeeld laten zien welke machines draaien, stilstaan of in storing staan. Je ziet daardoor sneller waar aandacht nodig is.
Meer weten? Slimmer produceren met real-time data in je productieproces en Data-analyse in de fabriek: 6 stappen voor beginners
Voor- en nacalculatie
Het vergelijken van de vooraf ingeschatte productietijden en -kosten (voorcalculatie) met de werkelijk geregistreerde uren, materialen en productietijden (nacalculatie).
W
Winstlekken / Winstlekkage
Onzichtbare of onderbelichte inefficiënties in het productieproces die structureel marge en productiecapaciteit verloren laten gaan, zonder direct in de boekhouding op te vallen.
Denk aan microstops, suboptimale machine-instellingen, herwerk, onduidelijke werkinstructies of stilstand door een haperende planning.
Meer weten? Stille winstlekken in je productie: 8 oorzaken die je geld kosten en Winstlekken in je productie opsporen met machinedata